Gramatyka: Strona Bierna (Konstrukcje Bezosobowe i Causative)

Na maturze rozszerzonej podstawowa formuła strony biernej (The letter was written) to zaledwie rozgrzewka. Arkusze egzaminacyjne CKE regularnie sprawdzają dwie zaawansowane grupy konstrukcji: Causative Form (zlecanie usług) oraz Konstrukcje bezosobowe z czasownikami przekazu (Reporting Verbs). Opanowanie ich to gwarancja punktów w zadaniach gramatykalizowanych i transformacjach.

1. Causative Form: Have / Get something done (Zlecanie czynności)

Gdy ktoś inny wykonuje dla nas usługę lub pracę, po angielsku nie możemy użyć zwykłej strony czynnej!

• Jeśli powiesz: I cut my hair yesterday, Anglik zrozumie, że wziąłeś nożyczki do ręki i sam stanąłeś przed lustrem.
• Jeśli byłeś u fryzjera, musisz powiedzieć: I had my hair cut yesterday.

Formuła gramatyczna:

$$\text{Podmiot} + \text{ODPOWIEDNIA FORMA HAVE} + \text{RZECZ/DOPEŁNIENIE} + \text{PAST PARTICIPLE (III forma)}$$

Zauważ, że czasownik have odmieniamy przez wszystkie czasy gramatyczne:

• Present Simple: She has her nails done every fortnight. (Robi sobie paznokcie co 2 tygodnie).
• Present Continuous: We are having our roof repaired at the moment. (W tej chwili naprawiają nam dach).
• Past Simple: Tom had his wisdom teeth removed on Tuesday. (Tomowi wyrwano zęby mądrości we wtorek).
• Present Perfect: They have just had a swimming pool installed. (Właśnie zamontowano im basen).
• Future Simple: I will have my laptop cleaned tomorrow. (Jutro zlecę wyczyszczenie laptopa).
• Czasowniki modalne: You really should have your eyes tested. (Naprawdę powinieneś zbadać wzrok).

[!TIP] W języku potocznym zamiast czasownika have bardzo często używa się czasownika get: I must get my car washed (Muszę dać umyć samochód).

Zdarzenia niefortunne i wypadki (Unpleasant Events)

Konstrukcji have something done używamy również wtedy, gdy przytrafiło się nam coś przykrego (np. kradzież, uszkodzenie majątku):

• Unfortunately, Mark had his wallet stolen on the subway. (Niestety Markowi ukradziono portfel w metrze).
• We had our car broken into last weekend. (Włamano się nam do samochodu w zeszły weekend).

2. Konstrukcje bezosobowe (Impersonal Passive / Reporting Verbs)

Stosowane masowo w artykułach prasowych, wiadomościach i formalnych esejach. Dotyczą sytuacji, w których relacjonujemy powszechne opinie, plotki lub doniesienia naukowe bez wskazywania konkretnego autora wypowiedzi (np. Mówi się, że..., Uważa się, że..., Szacuje się, że...).

Najczęstsze czasowniki wprowadzające: say, believe, think, report, expect, consider, know, estimate, claim, understand.

Istnieją dwa sposoby przekształcenia takiego zdania:

Wzorzec 1: Prostszy, z zaimkiem "IT"

Formuła: It + strona bierna czasownika głównego + THAT + reszta zdania w normalnym szyku

• Aktywne: People say that the businessman lives in Dubai.
• Wzorzec IT: It is said that the businessman lives in Dubai.
• Wzorzec IT w przeszłości: It was believed that the earth was flat.

Wzorzec 2: Z podmiotem osobowym (Ulubieniec CKE na C1!)

Formuła: Podmiot + strona bierna czasownika głównego + BEZOKOLICZNIK (Infinitive)

Tutaj musimy dobrać właściwy bezokolicznik w zależności od relacji czasowej:

A. Gdy czynność jest teraźniejsza lub przyszła (Simple Infinitive: to + bezokolicznik)

• Aktywne: People believe that Mr Brown is extremely wealthy.
• Wzorzec osobowy: Mr Brown is believed to be extremely wealthy.
• Aktywne: They expect that the prices will rise soon.
• Wzorzec osobowy: The prices are expected to rise soon.

B. Gdy czynność trwała w tym samym momencie (Continuous Infinitive: to be + -ing)

• Aktywne: People say that he is currently living in Monaco.
• Wzorzec osobowy: He is said to be living in Monaco.

C. Gdy relacjonowane wydarzenie miało miejsce WCZEŚNIEJ (Perfect Infinitive: to have + III forma!)

To najważniejsza reguła egzaminacyjna poziomu rozszerzonego:

• Aktywne: People report that the suspect stole two million dollars in 2020.
• Wzorzec osobowy: The suspect is reported to have stolen two million dollars in 2020.
• Aktywne: Archaeologists think that the monument was built by the Romans.
• Wzorzec osobowy: The monument is thought to have been built by the Romans. (Bierna forma Perfect Infinitive!).

[!WARNING] Zwróć uwagę na czas w pierwszym czasowniku! Jeśli w zdaniu wyjściowym jest czas przeszły ('People believed'), to orzeczenie strony biernej musi być w czasie przeszłym: 'He WAS believed to have lived abroad'.

3. Strona bierna z dwoma dopełnieniami (Two Objects)

W języku angielskim czasowniki takie jak give, send, lend, offer, teach, show, pay, tell mogą mieć dwa dopełnienia: dopełnienie bliższe (rzecz) oraz dopełnienie dalsze (osoba).

• Zdanie czynne: The company offered Peter (osoba) a promotion (rzecz).

Możemy utworzyć dwie wersje strony biernej, ale w naturalnym angielskim i na maturze preferuje się zaczynanie od OSOBY:

• Wersja preferowana (Osoba jako podmiot): Peter was offered a promotion by the company.
• Wersja z rzeczą (Rzadziej stosowana): A promotion was offered to Peter by the company.

4. Trening maturalny – Zastosowanie w praktyce