Gramatyka: Konstrukcje Imiesłowowe (Participle Clauses)

Na poziomie rozszerzonym egzaminatorzy CKE oczekują, że uczeń potrafi operować zróżnicowanymi, zaawansowanymi strukturami gramatycznymi. Zamiast budować długie, monotonne zdania złożone połączone spójnikami because, while, as czy after, stosujemy Participle Clauses (konstrukcje imiesłowowe).

Pozwalają one skondensować treść, nadają wypowiedzi pisemnej styl publicystyczno-akademicki i są jednym z najczęstszych tematów w zadaniach ze słowem-kluczem na maturze rozszerzonej.

1. Present Participle Clause (Imiesłów czynny na -ING)

Present Participle tworzymy przez dodanie końcówki -ing do czasownika. Zastępuje on zdania w stronie czynnej i pełni dwie kluczowe funkcje:

A. Wyrażanie przyczyny (zamiast because, since, as)

Gdy jedna czynność wyjaśnia powód drugiej:

• Pełne zdanie: Because she knew nobody at the party, Anna felt awkward.
• Skrót imiesłowowy: Knowing nobody at the party, Anna felt awkward. (Nie znając nikogo na przyjęciu, Anna czuła się niezręcznie).
• Pełne zdanie: Since they lived near the airport, they were used to loud noises.
• Skrót imiesłowowy: Living near the airport, they were used to loud noises.

B. Wyrażanie jednoczesności lub bezpośredniego następstwa (zamiast while, when, as)

Gdy dwie czynności dzieją się równolegle lub jedna wynika natychmiast z drugiej:

• Pełne zdanie: While I was cycling to work, I witnessed an accident.
• Skrót imiesłowowy: Cycling to work, I witnessed an accident. (Jadąc na rowerze do pracy, byłem świadkiem wypadku).
• Pełne zdanie: When he opened the envelope, he saw the invitation.
• Skrót imiesłowowy: Opening the envelope, he saw the invitation.

[!TIP] Zauważ, że w konstrukcji imiesłowowej całkowicie pomijamy spójnik (because, while) oraz podmiot zdania podrzędnego. Czasownik przekształcamy bezpośrednio w formę z końcówką -ing.

2. Past Participle Clause (Imiesłów bierny - III forma / -ED)

Past Participle (czyli 3. forma czasownika nieregularnego lub końcówka -ed) zastępuje zdania w stronie biernej.

Służy do skracania zdań podrzędnych ze stroną bierną, wyrażających przyczynę, stan lub okoliczności:

• Pełne zdanie: Because he was shocked by the verdict, the defendant remained silent.
• Skrót imiesłowowy: Shocked by the verdict, the defendant remained silent. (Zszokowany wyrokiem, oskarżony milczał).
• Pełne zdanie: If this laptop is used properly, it will serve you for years.
• Skrót imiesłowowy: Used properly, this laptop will serve you for years. (Używany prawidłowo, ten laptop posłuży ci przez lata).
• Pełne zdanie: The monument, which was built in the seventeenth century, attracts thousands of tourists.
• Skrót imiesłowowy: The monument, built in the seventeenth century, attracts thousands of tourists.

3. Perfect Participle Clause (Having + 3. forma)

To absolutny hit maturalny. Używamy tej formy, gdy chcemy jednoznacznie podkreślić, że jedna czynność zakończyła się w całości PRZED rozpoczęciem drugiej.

A. Strona czynna: Having + Past Participle (III forma)

• Pełne zdanie: After he had saved enough money, Mark bought an electric car.
• Skrót imiesłowowy: Having saved enough money, Mark bought an electric car. (Zaoszczędziwszy wystarczająco pieniędzy, Mark kupił auto elektryczne).
• Pełne zdanie: Because I had already watched the documentary, I turned off the television.
• Skrót imiesłowowy: Having already watched the documentary, I turned off the television.

B. Strona bierna: Having been + Past Participle (III forma)

Gdy wcześniejsza czynność dotyczyła podmiotu w stronie biernej:

• Pełne zdanie: After the criminal had been questioned for six hours, he confessed to the crime.
• Skrót imiesłowowy: Having been questioned for six hours, the criminal confessed to the crime. (Będąc przesłuchiwanym przez 6 godzin, przestępca przyznał się do winy).

[!WARNING] Różnica między Present a Perfect Participle: Jeśli napiszesz 'Finishing the exam, he left the room', sugerujesz, że wychodził pisząc jeszcze ostatnie zdanie. Poprawna forma chronologiczna to 'Having finished the exam, he left the room' (Dopiero gdy skończył pisać, opuścił salę).

4. Forma przecząca (Negative Participle)

Tworzenie przeczeń w konstrukcjach imiesłowowych jest proste, ale wielu uczniów popełnia błąd szyku. Słowo NOT lub NEVER stawiamy zawsze PRZED imiesłowem!

• Present Participle: Not knowing how to react, she blushed. (Nie wiedząc, jak zareagować, zarumieniła się).
• Past Participle: Not impressed by his explanations, the teacher gave him an F.
• Perfect Participle: Not having prepared for the exam, Peter failed miserably.
• Perfect Participle z never: Never having been abroad before, she felt overwhelmed by London.

5. Największa pułapka egzaminacyjna: Dangling Participle (Brak wspólnego podmiotu)

Egzaminatorzy CKE uwielbiają badać czujność uczniów w zadaniach wielokrotnego wyboru.

Żelazna reguła logiczna: Konstrukcja imiesłowowa MUSI mieć ten sam podmiot logiczny co zdanie główne!

Popatrz na to błędne zdanie:

• Źle: Walking through the forest, the tree fell on my head.
• Dlaczego to błąd? Zdanie główne ma podmiot the tree. Zatem gramatycznie to drzewo spacerowało po lesie i spadło na moją głowę!
• Poprawnie: Walking through the forest, I saw a falling tree. ALBO: While I was walking through the forest, a tree fell on my head.

[!WARNING] Zawsze po przecinku sprawdzaj, kto lub co jest podmiotem zdania głównego. To ten podmiot musi fizycznie wykonywać czynność opisaną imiesłowem!

6. Przykłady transformacji maturalnych

7. Trening maturalny – Sprawdź swoją wiedzę