Dyski i Partycjonowanie: Fundament Systemu

Wyobraź sobie, że kupujesz nowy dysk twardy (HDD lub SSD) i podłączasz go do komputera. System Windows lub Linux "widzi" urządzenie, ale nie pozwala na nim niczego zapisać. Dlaczego? Dysk prosto z fabryki jest jak surowa działka budowlana – zanim postawisz na niej dom (pliki), musisz ją wytyczyć (partycje) i wylać fundament pod konkretny styl budownictwa (system plików).

Na egzaminie INF.02 zarządzanie dyskami to "pewniak". Arkusz często każe podzielić dysk roboczy na konkretne rozmiary i sformatować w wymaganym standardzie.

1. Wytyczanie działki: Styl Tablicy (MBR vs GPT)

Zanim w ogóle utworzymy pierwszą partycję, musimy powiedzieć systemowi, w jakim "słowniku" ma zapisać mapę tych partycji. Mamy dwa wybory:

• MBR (Master Boot Record): Stary, wręcz archaiczny standard z lat 80.
  • Wady (Pułapka CKE 🪤): Obsługuje dyski tylko do 2 TB! Jeśli dostaniesz na egzaminie dysk 4 TB i zainicjujesz go jako MBR, system odetnie połowę miejsca i zablokuje ją bezpowrotnie. Ponadto pozwala na maksymalnie 4 partycje podstawowe.
• GPT (GUID Partition Table): Nowoczesny standard współgrający z nowymi płytami głównymi (UEFI).
  • Zalety: Obsługuje gigantyczne dyski (do 9,4 ZB) i pozwala na stworzenie aż 128 partycji. Zawsze używaj GPT na nowoczesnym sprzęcie (i tego zazwyczaj wymaga CKE w roku!).

2. Podział na partycje (Pokoje w domu)

Mając styl tablicy (np. GPT), dzielisz przestrzeń. Egzaminator często podaje rygorystyczne wartości, np.:

"Utwórz partycję o rozmiarze 20 GB i przypisz jej literę Z."

W systemie Windows używamy do tego narzędzia Zarządzanie dyskami (Disk Management) (skrót: kliknij prawym na Start -> Zarządzanie dyskami). Widzisz tam obszary oznaczone jako "Nieprzydzielone" (Czarny pasek). Klikasz prawym -> Nowy wolumin prosty.

W środowisku Linux na CKE użyjesz narzędzi konsolowych, takich jak fdisk (do MBR) lub gdisk i parted (do GPT).

3. Formatowanie i Systemy Plików (Styl fundamentu)

Podzielony dysk nadal nie przyjmie plików. Musisz go sformatować – czyli nałożyć "siatkę" adresową. Jaki system plików wybrać?

• NTFS (New Technology File System): Domyślny i potężny system plików dla systemu Windows. Obsługuje nadawanie uprawnień (kto może czytać/zapisywać), kompresję i szyfrowanie (BitLocker). Maksymalny rozmiar pliku jest praktycznie nieograniczony.
• FAT32: Stary standard używany dziś głównie na pendrive'ach, bo jest czytany absolutnie przez wszystko (Windows, Mac, Linux, a nawet radio w starym aucie).
  • Wada (Najczęstsze pytanie na teorii INF.02!): FAT32 NIE POZWALA zapisać pojedynczego pliku większego niż 4 GB. Jeśli spróbujesz skopiować film w 4K ważący 5 GB na pendrive'a FAT32, wyskoczy błąd "Brak miejsca", mimo że pendrive ma 64 GB pojemności!
• exFAT: Zaktualizowany FAT32 dla pendrive'ów i kart SD, który zdejmuje limit 4 GB. Idealny kompromis między kompatybilnością a rozmiarem.
• ext4: Domyślny system plików w świecie Linuxa (Ubuntu, Debian). Windows go "nie widzi" bez dodatkowych sterowników firm trzecich.

Ciekawostka Edukacyjna: Dlaczego formatowanie (tzw. Szybkie Formatowanie w Windows) trwa tylko 5 sekund, skoro dysk ma 1 Terabajt? Ponieważ Szybkie Formatowanie nie kasuje faktycznych danych! Kasuje jedynie "Spis treści" (Tabelę alokacji). Pliki fizycznie nadal tam leżą i specjalistyczne oprogramowanie może je z łatwością odzyskać, aż do momentu, gdy nowy plik ich nie nadpisze.